BTW bij een bedrijfsoverdracht: wanneer blijft deze buiten beeld?
Bij de meeste aandacht rond bedrijfsopvolging gaat het over schenk-, erf- en inkomstenbelasting. De btw raakt echter minstens zo veel ondernemers, zodra niet alleen aandelen maar ook de activa en passiva van een onderneming worden overgedragen — bijvoorbeeld bij een activa-passivatransactie binnen de familie. Gelukkig bestaat er een regeling die in de meeste gevallen voorkomt dat btw hierbij een struikelblok wordt.
De hoofdregel: overdracht van activa en passiva is in beginsel een btw-belaste prestatie
Draagt u bedrijfsmiddelen, voorraad of andere bezittingen van uw onderneming over aan uw kind — als onderdeel van een schenking of verkoop van de onderneming zelf, niet van aandelen — dan zou dit normaliter worden gezien als een of meerdere afzonderlijke leveringen, waarover btw verschuldigd is.
De uitzondering: overgang van een “algemeenheid van goederen”
Artikel 37d van de Wet op de omzetbelasting 1968 biedt hiervoor een belangrijke uitzondering. Wordt de onderneming (of een zelfstandig deel daarvan) overgedragen als een algemeenheid van goederen, dan wordt dit voor de btw geacht geen levering of dienst te zijn. De overnemer treedt eenvoudigweg in de voetsporen van de overdrager — alsof er voor de btw niets is veranderd.
Om van deze regeling gebruik te maken, moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan:
- Er moet sprake zijn van de overgang van het geheel, of een zelfstandig deel, van een algemeenheid van goederen
- Wat wordt overgedragen, moet een zodanig samenhangend geheel van leveringen en diensten vormen dat de onderneming hiermee kan worden voortgezet
- De overnemer moet met het overgenomene daadwerkelijk een economische activiteit kunnen blijven uitoefenen
Is hieraan voldaan, dan hoeft over de overdracht van de bedrijfsmiddelen, voorraad en overige activa geen btw te worden berekend en afgedragen — een aanzienlijke vereenvoudiging, zowel administratief als financieel, want anders zou de overnemende partij in veel gevallen tijdelijk een fors btw-bedrag moeten voorfinancieren.
Wanneer geldt de regeling niet?
Is er geen sprake van een overgang van een algemeenheid van goederen — bijvoorbeeld omdat slechts losse bedrijfsmiddelen worden overgedragen, zonder dat hiermee de onderneming als geheel kan worden voortgezet — dan worden alle afzonderlijke transacties gewoon individueel beoordeeld voor de btw. Sommige leveringen kunnen dan belast zijn, andere wellicht vrijgesteld, afhankelijk van de aard van het overgedragen goed.
De herzieningstermijn gaat gewoon mee over
Een punt dat bij deze regeling vaak wordt vergeten: rustte er bij de overdragende ondernemer nog een herzieningstermijn voor de btw op een bedrijfsmiddel — bijvoorbeeld een pand, waarvoor de btw-aftrek over een periode van meerdere jaren kan worden herzien bij gewijzigd gebruik — dan gaat deze termijn volledig over op de overnemer. De overnemer treedt immers in de plaats van de overdrager, met alle btw-gevolgen van dien.
Dit betekent concreet: wijzigt de overnemer het gebruik van het betreffende bedrijfsmiddel binnen de resterende herzieningstermijn (bijvoorbeeld door het bedrijfspand gedeeltelijk anders te gaan gebruiken dan de overdrager deed), dan kan dit alsnog tot een btw-correctie leiden bij de overnemer — ook al heeft deze zelf part noch deel gehad aan het oorspronkelijke gebruik.
Een uitgewerkt voorbeeld
Stel: Dennis Kuipers draagt zijn meubelmakerij over aan zijn zoon Job, via een overdracht van de activa en passiva (geen aandelenoverdracht, want het is een eenmanszaak). De onderneming omvat de werkplaats met machines, de voorraad hout en fittingen, de lopende orders, het klantenbestand en het bedrijfspand.
De btw-kant. Omdat Job de volledige onderneming overneemt — inclusief alles wat nodig is om de meubelmakerij zonder onderbreking voort te zetten — kwalificeert dit als een overgang van een algemeenheid van goederen. Over de overdracht van de machines, de voorraad en het bedrijfspand hoeft dan ook geen btw te worden berekend.
De herzieningstermijn. Dennis had het bedrijfspand vijf jaar eerder laten verbouwen, met aftrek van btw over de verbouwingskosten. Voor onroerende investeringsgoederen geldt een herzieningstermijn van doorgaans 10 jaar — er resteren dus nog 5 jaar. Job neemt deze herzieningstermijn automatisch over. Gebruikt Job het pand op dezelfde manier als Dennis deed (volledig btw-belast voor de onderneming), dan verandert er voor de btw niets. Zou Job echter besluiten een deel van het pand vrijgesteld te gaan verhuren aan een derde, dan zou dit binnen de resterende 5 jaar alsnog tot een gedeeltelijke terugbetalingsverplichting van eerder afgetrokken btw kunnen leiden.
Wat dit voor uw bedrijfsopvolging betekent
Een overdracht van activa en passiva hoeft de liquiditeit niet extra te belasten. Zonder de regeling van artikel 37d zou de overnemer bij een grote overdracht al snel een fors btw-bedrag moeten voorfinancieren — geld dat vervolgens pas na verrekening met de fiscus weer terugkomt. De regeling voorkomt dit omslachtige traject.
Controleer vooraf of aan de voorwaarden is voldaan. Vooral bij een gedeeltelijke overdracht — bijvoorbeeld wanneer slechts een deel van de bedrijfsactiviteiten overgaat — is het geen automatisme dat sprake is van een algemeenheid van goederen. Een onjuiste inschatting hiervan kan achteraf tot een onverwachte btw-naheffing leiden.
Let op de herzieningstermijn bij een beoogde wijziging in het gebruik. Heeft u plannen om na de overdracht het gebruik van bedrijfsmiddelen, zoals het pand, te wijzigen, bepaal dan vooraf of dit binnen de resterende herzieningstermijn tot een btw-correctie leidt.
Als fiscalist zie ik dat de btw-kant van een bedrijfsoverdracht vaak als vanzelfsprekend terzijde wordt geschoven, terwijl juist de herzieningstermijn — die soms nog jaren kan doorlopen — een onderwerp is dat bij de overdracht zelf expliciet in kaart moet worden gebracht.
Tot slot
Bij een overdracht van activa en passiva binnen de familie hoeft btw doorgaans geen complicatie te zijn, dankzij de regeling voor de overgang van een algemeenheid van goederen. Houd wel rekening met een eventuele doorlopende herzieningstermijn, die automatisch meegaat naar de overnemer en bij een gewijzigd gebruik alsnog tot een correctie kan leiden.