De bezitseis bij een groeiende onderneming en bij holdingstructuren
De hoofdregel van de BOR-bezitseis is bekend: 5 jaar bezit bij schenking, 1 jaar bij overlijden. Minder bekend zijn twee praktijksituaties die hier dwars doorheen lopen: wat gebeurt er met de bezitseis als uw onderneming tijdens de bezitsperiode flink groeit, en hoe wordt de bezitseis beoordeeld als uw onderneming via meerdere deelnemingen binnen een holdingstructuur wordt gedreven?
Uitbreiding van de onderneming tijdens de bezitsperiode
Een onderneming staat zelden stil. In de jaren voorafgaand aan een schenking of overlijden groeit een bedrijf vaak aanzienlijk — door nieuwe activiteiten, overnames, of simpelweg organische groei. De vraag die dit oproept: telt de bezitseis voor het gehele ondernemingsvermogen op het moment van schenken of overlijden, of alleen voor het deel dat al vanaf het begin van de bezitsperiode aanwezig was?
De lijn uit de rechtspraak is gunstig voor ondernemers: zolang er sprake blijft van één materiële onderneming — dus geen aparte, nieuwe onderneming die naast de oorspronkelijke is ontstaan, maar een uitbreiding of verdere ontwikkeling van dezelfde onderneming — telt de bezitseis voor het geheel, inclusief de gegroeide waarde. U hoeft dus niet voor elk uitbreidingsmoment afzonderlijk een nieuwe bezitstermijn te laten lopen, zolang de kern van de onderneming dezelfde blijft.
Dit geldt ook bij een gedeeltelijke verkoop. Verkoopt u een deel van uw belang — bijvoorbeeld omdat u een mede-aandeelhouder toelaat — dan blijft, zolang er nog steeds sprake is van diezelfde materiële onderneming, ook de voortzettingseis op het resterende belang van kracht, en daarmee ook de mogelijkheid om op dat resterende belang een beroep te doen op de BOR bij een latere schenking of overlijden.
Fusie en splitsing onderbreken de bezitseis niet, mits…
Vindt er tijdens de bezitsperiode een juridische fusie of splitsing plaats, dan wordt de eerder opgebouwde bedrijfsopvolgingsvrijstelling niet zomaar ingetrokken — mits deze geruisloos plaatsvindt, de nieuwe bezitter enig aandeelhouder wordt, en de materiële onderneming via de nieuwe aandelen gewoon wordt voortgezet. Dit sluit aan bij wat we eerder beschreven in ons artikel over fusie en splitsing van bv’s: een herstructurering met een zakelijke achtergrond staat een succesvolle BOR-toepassing niet in de weg, zolang de onderneming zelf feitelijk ongewijzigd doorloopt.
De bezitseis op holdingniveau: strikter dan u misschien verwacht
Bij een holdingstructuur met meerdere deelnemingen (werkmaatschappijen) wordt de bezitseis per deelneming afzonderlijk beoordeeld. Is een deelneming nog geen 5 jaar onderdeel van de groep — bijvoorbeeld omdat deze pas kort geleden is overgenomen of nieuw is opgericht — dan wordt de bezitseis voor dát specifieke onderdeel strikt gehanteerd, ook al bestaat de rest van de groep al veel langer.
De reden hiervoor: voor de BOR wordt elke deelneming gezien als een zelfstandige bv met een eigen onderneming. De omstandigheid dat de holding er al jaren is, verandert niets aan het feit dat een recent toegevoegde deelneming fiscaal gezien een “nieuwe” onderneming binnen de groep vertegenwoordigt, met een eigen, opnieuw lopende bezitstermijn.
Een uitgewerkt voorbeeld
Stel: Peter Aalders is eigenaar van Aalders Groep B.V., een holding met twee werkmaatschappijen. De eerste, Aalders Logistiek B.V., bestaat al 15 jaar en is al die tijd in Peters bezit. Vier jaar geleden heeft Peter via de holding een tweede bedrijf overgenomen, Aalders Opslag B.V., dat sindsdien als aparte deelneming binnen de groep functioneert.
Scenario A — groei binnen Aalders Logistiek zelf. In de afgelopen 15 jaar is Aalders Logistiek flink gegroeid: van een eenvoudig transportbedrijf naar een onderneming met een eigen distributiecentrum en internationale klanten. Omdat dit een organische uitbreiding van dezelfde materiële onderneming betreft, telt de volledige bezitsperiode van 15 jaar mee voor de BOR-toets over de huidige, gegroeide waarde van Aalders Logistiek.
Scenario B — de recent overgenomen deelneming. Aalders Opslag is pas 4 jaar onderdeel van de groep — nog geen 5 jaar. Wil Peter nu al zijn volledige belang in de holding schenken aan zijn dochter, dan voldoet het deel van de waarde dat aan Aalders Opslag is toe te rekenen niet aan de bezitseis. Voor dit deel kan dus (nog) geen beroep worden gedaan op de BOR, ook al bezit Peter de holding als geheel al 15 jaar.
De praktische consequentie: Peter kan ervoor kiezen nog één jaar te wachten met de schenking, zodat ook Aalders Opslag de 5-jaarsgrens heeft gehaald — of hij kan de schenking nu al laten plaatsvinden, met dien verstande dat over het aan Aalders Opslag toe te rekenen deel van de waarde gewoon schenkbelasting verschuldigd is, zonder vrijstelling.
Wat dit betekent voor uw eigen planning
Groei binnen uw bestaande onderneming is geen reden tot zorg voor de bezitseis — zolang het om dezelfde materiële onderneming gaat, telt de volledige, oorspronkelijke bezitsperiode mee, ook over de gegroeide waarde.
Een recente overname of nieuwe deelneming binnen uw holding start wél een eigen klok. Plant u een schenking of houdt u rekening met een overlijden binnen afzienbare tijd, breng dan expliciet in kaart welke onderdelen van uw groep nog niet aan de 5-jaarstermijn voldoen.
Als fiscalist en adviseur controleer ik bij elke holdingstructuur met meerdere deelnemingen afzonderlijk per deelneming wanneer deze is toegetreden tot de groep — een stap die bij een snelle, oppervlakkige beoordeling van “de holding bestaat al jaren” gemakkelijk wordt overgeslagen, met als gevolg een onverwacht gedeeltelijk belaste schenking of erfenis.
Tot slot
De bezitseis is minder star dan hij op het eerste gezicht lijkt: organische groei binnen dezelfde onderneming is geen probleem, en ook fusies en splitsingen hoeven de opgebouwde bezitsperiode niet te doorbreken. Tegelijk is de regeling strikter dan vaak wordt aangenomen zodra een holding uit meerdere, afzonderlijke deelnemingen bestaat — elke deelneming heeft wat de bezitseis betreft haar eigen, individuele klok.