Hoe werkt de wettelijke verdeling als je geen testament hebt?
Zonder testament geldt voor een getrouwde of geregistreerde ondernemer automatisch de wettelijke verdeling: uw partner wordt enig eigenaar van alle bezittingen — inclusief uw aandelen — en uw kinderen krijgen ieder alleen een geldvordering, die pas opeisbaar is bij het overlijden van uw partner.
Dit systeem geldt sinds 2003 en is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. Belangrijk om te beseffen: de kinderen zijn wel degelijk mede-erfgenaam voor een gelijk deel in waarde, maar ontvangen dit niet in bezit — zij krijgen een vordering op de langstlevende partner, die normaal gesproken pas wordt uitbetaald bij diens overlijden (of bij diens faillissement of schuldsanering).
Rekenvoorbeeld: een ondernemer overlijdt en laat een nalatenschap na van €1.800.000, waarvan de aandelen in de onderneming een belangrijk deel vormen. Hij heeft een partner en twee kinderen. Ieder is voor een gelijk deel (1/3, dus €600.000) gerechtigd. De partner krijgt alle bezittingen — inclusief de aandelen — in eigendom. Beide kinderen krijgen ieder een vordering van €600.000 op de partner, die zij pas kunnen opeisen zodra de partner zelf overlijdt.
Waarom dit voor een onderneming lastig kan uitpakken: de aandelen gaan automatisch naar de partner, ook als een van de kinderen de onderneming feitelijk al runt of de beoogde opvolger is. Dat kind krijgt dus geen aandelen, maar “slechts” een vordering — terwijl juist dat kind misschien wel de zeggenschap zou moeten hebben.
De wet kent wel enkele beschermingsmechanismen voor kinderen, de zogeheten wilsrechten: in specifieke situaties (de partner hertrouwt, overlijdt, of raakt in financiële problemen) kunnen kinderen alsnog bepaalde goederen opeisen. Ook kan de langstlevende partner er zelf voor kiezen de wettelijke verdeling ongedaan te maken, zodat de kinderen direct meedelen.
Als fiscalist en adviseur adviseer ik vrijwel elke ondernemer om hiervan bewust af te wijken via een testament — juist om de aandelen gericht aan de beoogde bedrijfsopvolger te laten toekomen, in plaats van ze automatisch bij de partner te laten landen.
Gerelateerd: Wat gebeurt er met aandelen in je BV als je overlijdt zonder testament? · Wat moet er in een testament staan als je een eigen bedrijf hebt?