Fusie en splitsing van bv’s als voorbereiding op bedrijfsopvolging
Een bedrijfsopvolging begint zelden bij de daadwerkelijke overdracht zelf. Vaak is de eerste stap het op orde brengen van de bv-structuur, zodat deze optimaal aansluit op de fiscale faciliteiten die voor de overdracht beschikbaar zijn. Twee instrumenten komen daarbij geregeld terug: de bedrijfsfusie en de juridische (af)splitsing. Beide maken het mogelijk een bv-structuur fiscaal geruisloos te herschikken — maar beide kennen ook grenzen die, als u ze over het hoofd ziet, de hele operatie alsnog belast kunnen maken.
Waarom herstructureren vóór een bedrijfsopvolging
Veel ondernemingen worden in de loop der jaren gedreven vanuit één enkele bv, zonder aparte holdingstructuur. Op het moment dat bedrijfsopvolging aan de orde komt, is dat vaak niet de ideale uitgangspositie. Verkoopt u als ouder de aandelen in die ene bv rechtstreeks aan uw kind, dan vervreemdt u daarmee uw aanmerkelijk belang, en bent u direct inkomstenbelasting verschuldigd in box 2 — in 2026 tegen 24,5% over de eerste circa €68.843 aan box 2-inkomen, en 31% over het meerdere.
Door tijdig een holdingstructuur te creëren, kan deze directe afrekening worden voorkomen of in elk geval anders worden vormgegeven: verkoopt een holding-bv straks de aandelen in de onderliggende werk-bv, dan valt die verkoopwinst onder de deelnemingsvrijstelling — de holding betaalt daarover geen vennootschapsbelasting. Om van die ene bv naar een holdingstructuur te komen zonder dat dit zelf alweer een belast moment oplevert, bestaan er specifieke faciliteiten: de bedrijfsfusie en de juridische splitsing.
De bedrijfsfusie: de onderneming inbrengen in een nieuwe werk-bv
Bij een bedrijfsfusie wordt de onderneming van een bestaande bv, zonder dat hierover hoeft te worden afgerekend met de Belastingdienst, ingebracht in een nieuw op te richten werkmaatschappij. De bestaande bv wordt daarmee de holding, met de nieuwe werk-bv als 100%-dochter. Dit gebeurt op basis van de bedrijfsfusiefaciliteit uit de vennootschapsbelasting.
De voorwaarden zijn streng, en draaien in de kern om één vraag: is dit een reële herstructurering, of vooral een manier om belasting te ontwijken?
- De bedrijfsfusie mag niet in overwegende mate gericht zijn op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing
- Er moet sprake zijn van zakelijke overwegingen — bijvoorbeeld het rationaliseren of herstructureren van de actieve bedrijfsactiviteiten. Het afsplitsen van de operationele onderneming naar een aparte werk-bv, juist om een toekomstige bedrijfsopvolging goed te kunnen vormgeven, wordt in de praktijk doorgaans als een zakelijke overweging aangemerkt
- Een vermoeden van oneigenlijk gebruik ontstaat wanneer de aandelen van de nieuwe werk-bv binnen drie jaar na de bedrijfsfusie alsnog worden verkocht. Een snelle verkoop vlak na de herstructurering is dus geen optie — de structuur moet tijdig worden neergezet, ruim vóór de daadwerkelijke bedrijfsopvolging, niet als haastige voorbereiding erop
De juridische afsplitsing: een alternatief met een net iets andere werking
Een juridische afsplitsing bereikt in de praktijk een vergelijkbaar resultaat als de bedrijfsfusie, maar werkt juridisch anders: bij een afsplitsing gaan de betreffende vermogensbestanddelen onder algemene titel over naar de verkrijgende vennootschap — ze gaan automatisch mee over, zonder dat voor elk afzonderlijk onderdeel een aparte leveringshandeling nodig is, zoals bij een bedrijfsfusie wel het geval kan zijn.
Ook hier geldt: de splitsing mag niet in overwegende mate zijn gericht op het ontgaan of uitstellen van belastingheffing, en moet steunen op zakelijke overwegingen zoals herstructurering of rationalisering van de bedrijfsactiviteiten.
Een belangrijke bevestiging uit de wetsgeschiedenis: de wetgever heeft destijds expliciet aangegeven dat een splitsing die wordt doorgevoerd met als doel om, ná de splitsing, de aandelen in de vennootschap die het belang in de werkmaatschappij houdt, met toepassing van de doorschuifregeling te kunnen schenken aan de bedrijfsopvolger, niet wordt gezien als een splitsing die is gericht op het ontgaan of uitstellen van belasting. Met andere woorden: het feit dat u een splitsing uitvoert mét het oog op een latere bedrijfsopvolging, staat een fiscaal geruisloze splitsing niet in de weg — zolang de splitsing zelf op zakelijke gronden berust.
Een uitgewerkt voorbeeld
Stel: Bakker Transport B.V. is één bv waarin zowel het transportbedrijf als een waardevol bedrijfspand (met aanzienlijke stille reserves) zijn ondergebracht. Eigenaar Hans Bakker (58) wil over een paar jaar de aandelen overdragen aan zijn dochter Eva, die de transportactiviteiten zal voortzetten — maar niet per se het pand, dat hij liever zelf blijft aanhouden als oudedagsvoorziening.
Stap 1 — de bedrijfsfusie. Hans richt een nieuwe werk-bv op en brengt de transportactiviteiten daarin in via de bedrijfsfusiefaciliteit, zonder dat dit tot een belast moment leidt. Het bedrijfspand blijft achter in de oorspronkelijke bv, die vanaf nu als holding fungeert.
Stap 2 — wachten op de driejaarstermijn. Omdat een vermoeden van oneigenlijk gebruik ontstaat bij verkoop van de werk-bv binnen drie jaar na de bedrijfsfusie, wacht Hans deze periode bewust af voordat hij de volgende stap zet. Dit is precies de reden waarom tijdige planning — ruim vóór de beoogde overdracht — essentieel is.
Stap 3 — de aandelenoverdracht aan Eva. Na de wachtperiode schenkt Hans de aandelen in de werk-bv (niet in de holding, en dus niet het pand) aan Eva, met een beroep op de BOR voor de schenkbelasting en de doorschuifregeling voor de inkomstenbelasting. Omdat het pand in de holding is achtergebleven, hoeft dit niet te worden overgedragen, en behoudt Hans hier zeggenschap en inkomsten uit.
Zonder de voorafgaande bedrijfsfusie had Hans de aandelen van de ene, gecombineerde bv moeten overdragen — inclusief het pand, of met een aparte en mogelijk belaste afsplitsing van het pand vlak vóór de overdracht. Door tijdig te herstructureren, kon de transportonderneming en het pand netjes van elkaar worden gescheiden, allebei zonder directe belastingheffing.
Waar het misgaat in de praktijk
Te laat beginnen. De grootste valkuil is dat ondernemers pas aan herstructurering denken wanneer de bedrijfsopvolging al concreet wordt — terwijl juist de driejaarstermijn na een bedrijfsfusie of de zakelijkheidstoets bij een splitsing vragen om ruim op tijd beginnen.
Het zakelijkheidsmotief onvoldoende onderbouwen. Zowel bij de bedrijfsfusie als bij de splitsing draait alles om de vraag of er een zakelijke reden is, los van het behalen van een belastingvoordeel. Een goede schriftelijke onderbouwing van de bedrijfseconomische reden achter de herstructurering — denk aan risicospreiding, voorbereiding op financiering, of scheiding van bedrijfsonderdelen — is essentieel, juist omdat de Belastingdienst achteraf kan toetsen.
Vergeten dat dit twee verschillende instrumenten met eigen voorwaarden zijn. Bedrijfsfusie en juridische splitsing lijken in uitkomst op elkaar, maar hebben een andere juridische werking (overdracht per rechtshandeling versus overgang onder algemene titel) en een net iets andere toetsing. Welke van de twee het beste past, hangt af van de concrete situatie — waaronder het aantal vermogensbestanddelen dat moet worden overgedragen en de gewenste snelheid van uitvoering.
Tot slot
Fusie en splitsing van bv’s zijn geen doel op zich, maar instrumenten om een bv-structuur zo in te richten dat de daadwerkelijke bedrijfsopvolging — via schenking, verkoop of vererving — zo efficiënt mogelijk kan verlopen. De sleutel zit in tijdigheid: deze structuren moeten ruim vóór de daadwerkelijke overdracht staan, met een heldere zakelijke onderbouwing, niet als haastige laatste stap vlak voor de deur.
Twijfelt u of uw huidige bv-structuur klaar is voor een toekomstige bedrijfsopvolging? Dat is precies het soort vraag dat we in een adviesgesprek in kaart brengen.
Gerelateerd: Hoe combineer je bedrijfsopvolging met een holdingstructuur? · Waarom is een holdingstructuur vrijwel altijd verstandig bij omzetting naar een bv? (pijler Omzetting naar bv) · Wat zijn de fiscale gevolgen van bedrijfsopvolging binnen de familie vs. aan derden?