Rekenvoorbeeld: waarom de BOR-besparing groter is naarmate de erfgenaam verder van u af staat
De BOR-vrijstelling zelf (100% tot €1.543.500, 75% daarboven) geldt voor iedereen gelijk — ongeacht de familieband met de erflater. Maar het bedrag dat de BOR daadwerkelijk bespaart, verschilt enorm, omdat de erfbelastingtarieven sterk uiteenlopen per tariefgroep. Dit rekenvoorbeeld laat zien waarom de BOR voor een opvolger buiten de naaste familie relatief gezien nog veel meer oplevert dan voor een eigen kind.
De drie tariefgroepen in 2026
De erfbelasting kent drie tariefgroepen, elk met een eigen tarief en vrijstelling:
| Tariefgroep | Tarief tot €158.669 | Tarief daarboven | Vrijstelling |
|---|---|---|---|
| Partner en kinderen | 10% | 20% | €26.230 (kind) |
| Kleinkinderen | 18% | 36% | €26.230 |
| Overige verkrijgers (o.a. niet-familie) | 30% | 40% | €2.769 |
Draagt u uw onderneming over aan iemand buiten uw directe familie — bijvoorbeeld een langjarige bedrijfsleider zonder familieband, die u als opvolger heeft aangewezen — dan valt deze persoon in de derde tariefgroep, met aanzienlijk hogere tarieven en een veel kleinere vrijstelling.
Een uitgewerkt voorbeeld: dezelfde onderneming, twee verschillende opvolgers
Stel: Wilhelmina Boersma overlijdt onverwacht. Haar onderneming, Boersma Technisch Installatiebureau, vertegenwoordigt een waarde van €2.100.000 aan kwalificerend ondernemingsvermogen.
Scenario A: haar zoon Gijs erft de onderneming. Gijs valt in tariefgroep 1 (kind).
Scenario B: in plaats daarvan heeft Wilhelmina (zonder eigen kinderen) haar langjarige bedrijfsleider Said als erfgenaam van de onderneming aangewezen. Said valt, zonder familieband, in tariefgroep 2 (overige verkrijgers).
In beide scenario’s is de BOR-vrijstelling zelf identiek: de eerste €1.543.500 is 100% vrijgesteld, van het restant van €556.500 is 75% vrijgesteld (€417.375), zodat in beide gevallen €139.125 belast blijft.
De uitkomst mét BOR
Scenario A — Gijs (tariefgroep 1, na aftrek vrijstelling €26.230): belastbare verkrijging €112.895. Hiervan valt het volledige bedrag in de eerste schijf (onder €158.669): 10% × €112.895 = €11.290 aan erfbelasting.
Scenario B — Said (tariefgroep 2, na aftrek vrijstelling €2.769): belastbare verkrijging €136.356. Ook dit bedrag blijft onder de schijfgrens: 30% × €136.356 = €40.907 aan erfbelasting.
Met BOR betaalt Said dus al aanzienlijk meer dan Gijs — simpelweg omdat zijn tarief (30%) drie keer zo hoog is.
De uitkomst zonder BOR, ter vergelijking
Scenario A zonder BOR — Gijs: de volledige €2.100.000 (min €26.230 vrijstelling) = €2.073.770 is belast. Eerste €158.669 tegen 10% = €15.867; resterende €1.915.101 tegen 20% = €383.020. Totaal: €398.887.
Scenario B zonder BOR — Said: de volledige €2.100.000 (min €2.769 vrijstelling) = €2.097.231 is belast. Eerste €158.669 tegen 30% = €47.601; resterende €1.938.562 tegen 40% = €775.425. Totaal: €823.026.
Wat de BOR voor beiden concreet bespaart
| Zonder BOR | Met BOR | Besparing door BOR | |
|---|---|---|---|
| Gijs (tariefgroep 1) | €398.887 | €11.290 | €387.597 |
| Said (tariefgroep 2) | €823.026 | €40.907 | €782.119 |
De BOR bespaart Said dus ruim €782.000 — meer dan het dubbele van wat Gijs bespaart, ook al is de onderliggende vrijstelling exact hetzelfde. De reden is simpel: hoe hoger het reguliere tarief waartegen iemand zonder vrijstelling zou worden belast, hoe groter het absolute voordeel van diezelfde vrijstelling.
Waarom dit relevant is voor uw keuze van opvolger
Overweegt u een bedrijfsopvolger aan te wijzen buiten uw directe familie — een trouwe werknemer, een compagnon zonder bloedband, of een ander persoon in tariefgroep 2 — dan is de BOR voor die persoon relatief gezien nog veel waardevoller dan voor een eigen kind. Zonder de BOR zou een overdracht aan zo iemand al snel tot een buitengewoon zware belastingclaim leiden, gegeven de tarieven van 30% en 40%.
Dit maakt tijdige planning bij een niet-familiaire opvolging des te belangrijker. Juist omdat de “val” zonder BOR voor deze groep zo groot is, is het extra belangrijk om vooraf zeker te stellen dat aan alle voorwaarden — bezitseis, voortzettingseis, kwalificerend ondernemingsvermogen — wordt voldaan.
Als fiscalist en adviseur zie ik dat ondernemers zonder directe familieopvolger soms terughoudend zijn om een niet-familielid als erfgenaam van de onderneming aan te wijzen, uit angst voor een hoge belastingdruk — terwijl juist in die situatie de BOR verhoudingsgewijs het grootste verschil maakt.
Tot slot
De BOR-vrijstelling zelf discrimineert niet naar familieband, maar het bedrag dat deze vrijstelling daadwerkelijk bespaart, loopt sterk uiteen per tariefgroep. Voor een opvolger buiten de naaste familie is de BOR verhoudingsgewijs nog waardevoller dan voor een eigen kind — precies omdat het alternatief, zonder de regeling, voor die groep zoveel zwaarder uitpakt.